Szczur nie zasłużył na tak złą reputację

Bartłomiej Makowski

Rozmowa z dr hab. Justyną Rogalska, prodziekan ds. studenckich Wydziału Biologii UMK, adiunkt w Zakładzie Fizjologii Zwierząt, (poruszana przez nią tematyka badawcza obejmuje niedotlenienie okołoporodowe, reakcje stresowe i pole elektromagnetyczne).

Zajmuje się Pani szczurami, a podobno kobiety przeraźliwie boją się tych gryzoni?
Kobieta naukowiec nie może sobie pozwolić na strach przed nimi, szczególnie gdy jest specjalistką z zakresu biologii medycznej, która pracuje ze zwierzętami laboratoryjnymi. Chociaż rzeczywiście, zanim zaczęłam pracę ze szczurami, myślałam, że mogę zostać ugryziona.


Niesłusznie?
Szczury hodowane w domach czy w laboratoriach nie są agresywne.

Jak zaczęła się Pani praca ze szczurami?
Od decyzji dotyczącej napisania pracy magisterskiej w Zakładzie Fizjologii Zwierząt. Kiedy dowiedziałam się, że wykonanie tej pracy wymaga badań na szczurach, przeżyłam chwilę zwątpienia. Zdecydowałam się zwalczyć niechęć i… kupiłam szczura do domu. Nazwałam go Teodor, jemu w dużej mierze zawdzięczam przełamanie lęku. Był rewelacyjnym zwierzakiem - reagował na swoje imię, lubił być głaskany, był też bardzo czysty.

„Czysty” - to chyba ostatni przymiotnik, jakim opisałbym szczura…
To kolejny krzywdzący stereotyp. Szczury myją się kilkanaście razy dziennie, to tzw. grooming, czyli czyszczenie pyszczka i całego ciała.

Ze stwierdzeniem, że są to zwierzęta czyste, pewnie nie zgodzą się ci, którzy znają szczury ze swoich piwnic...
Zapewne tak. Trzeba jednak odróżnić szczura hodowlanego od dzikiego, który bez wątpienia nie jest oczekiwanym gościem. Szczur nie czyni szkód świadomie, tak jak każde inne zwierzę poszukuje miejsc bytowania i pożywienia. Ma wyjątkowo rozwinięty zmysł węchu, dzięki któremu uzyskuje szczegółowe informacje o otoczeniu. Dzięki temu rozpoznaje nie tylko rodzaje pożywienia, ale również inne osobniki ze swojego stada, ich pozycję w hierarchii społecznej (np. szczura dominującego), samicę w okresie rui czy własne młode. Zapach oddechu informuje inne szczury o pokarmie, który dany osobnik spożył. Również zapach moczu zawiera szereg istotnych komunikatów. Szczury żyją w galaktyce zapachów. Tę ich cechę zresztą wykorzystujemy.

W jaki sposób?
Szczury są wykorzystywane do znajdowania materiałów wybuchowych. W Mozambiku naukowcy nauczyli je wykrywać miny znajdujące się pod ziemią. Gryzonie są na tyle lekkie, że ich ruch nie powoduje eksplozji, więc nie dzieje się im krzywda. Nagrodą za znalezienie miny jest smakołyk. Umiejętność wykonywania takich zadań to dowód na niesamowitą zdolność uczenia się i inteligencję. Szczury mają również olbrzymie zdolności przystosowawcze i doskonałą pamięć przestrzenną. Z łatwością wracają do gniazda dzięki strategiom nawigacyjnym: bazują na informacjach pochodzących zarówno z otoczenia, wykorzystując słuch, węch, wzrok i dotyk, jak również z własnego ciała (np. informacje o zmianach prędkości i kierunku ruchu).

Kwestia potomstwa u szczurów też prezentuje się ciekawie. Podobno adoptują szczurze sieroty?
Zdarza się, że jeśli matka biologiczna zginie, jej potomstwo jest przygarniane przez inne matki w stadzie. To również związane jest z zapachem osesków.

Mówi się, że szczury pierwsze uciekają z tonącego okrętu, że na przykład opuszczają tereny, które mają zostać dotknięte trzęsieniem Ziemi. Szósty zmysł?
Węch nie jest jedynym zmysłem, który u szczurów jest bardziej rozwinięty niż u człowieka. One słyszą dźwięki, które są poza zakresem słyszalności człowieka. Przypuszczalnie dlatego są w stanie szybciej wyczuć zagrożenie niż ludzie. Najbardziej fascynujący jest ich zmysł dotyku. Poruszają się w taki sposób, aby ich wibrysy, czyli włosy czuciowe na pyszczku, miały kontakt z powierzchniami, które mijają, dzięki czemu określają rozmiar, teksturę (w uproszczeniu grupa własności fizycznych ciała stałego wynikająca z jego struktury, przyp. red.) i kształt przedmiotów, a także szacują odległość. Zdolność różnicowania tekstury dotykanych przedmiotów za pomocą wibrysów jest dużo lepsza niż u człowieka z użyciem opuszka palca. Szczury potrafią poruszać każdym wibrysem oddzielnie.

W popkulturze nie mają dobrej prasy. Wykorzystuje się ich wizerunek do podtrzymania grozy. Wyjątkiem jest chyba tylko bohater kreskówki „Ratatuj” Disneya, który potrafi perfekcyjnie łączyć smaki. Czy szczury są smakoszami?
Są wszystkożerne. Gryzoń czuje smaki w sposób bardzo zbliżony do ludzi. Być może dlatego zwierzęta te tak upodobały sobie nasze towarzystwo, żywią się resztkami naszego pożywienia. Jeśli chodzi o preferencje smakowe, to lubią smak słodki.

Czy szczury da się polubić?

Zdecydowanie tak. Mają złą reputację, wielu ludzi uprzedziło się do nich i traktuje je wszystkie z jednakową niechęcią. Należy odróżniać jednak szczury hodowlane od dzikich. Szczur to wyjątkowo inteligentne stworzenie i warto je poznać bliżej.

Dodaj swój komentarz najciekawsze najstarsze najnowsze

  1. 27-04-2014 05:33

    Oceniono 7 razy 5 2

    - gościni: Szczury to zwierzęta stadne, pani "dr hab." Justyna Rogalska, jako osoba wyedukowana (sądząc po tytułach) powinna o tym wiedzieć i zaopiekować się przynajmniej dwoma szczurami, nie jednym. Poza tym, skoro ta pani pracuje ze szczurami laboratoryjnymi, oznacza to, że znęca się nad zwierzętami, ponieważ warunki życiowe szczurów laboratoryjnych w Polsce są dalekie od odpowiednich warunków życiowych szczurów.

    Pokaż odpowiedzi (1) Odpowiedz

    1. 19-01-2014 19:27

      Oceniono 5 razy 5 0

      - radziu: Nie pozostaje nic innego jak zgodzic sie z faktami zawartymi w artykule.Posiadam juz 4 szczurki i polecam wszystkim :)

      Odpowiedz